Η Σαντορίνη ανήκει στο νησιώτικο σύμπλεγμα του Νοτίου Αιγαίου, στις Κυκλάδες. Έχει έκταση 73 τετραγωνικά χιλιόμετρα και βρίσκεται σε γεωγραφικό πλάτος από 36 19’ 56’’ έως 36 28’ 40’’ Β. Γεωγραφικό μήκος από 25 19’ 22’’ έως 25 29’ 13’’ Α. Ο αμπελώνας του νησιού με έκταση περίπου 1.400 εκτάρια, ξεκινά ομαλά από τη θάλασσα και καταλήγει με αναβαθμίδες στην καλδέρα, της οποίας το ύψος κυμαί- νεται ανάμεσα στα 150 με 250 μέτρα.

Έδαφος
Το έδαφος είναι ένα μείγμα στάχτης, κίσσηρης και ελαφρόπετρας. Σ’ όλη την έκταση του νησιού, συναντάμε μικρούς και μεγάλους λίθους σιδηρομαγνησιακής σύστασης, καθώς και μικρά και μεγάλα τεμάχια λάβας, όλα ηφαιστειακής προέλευσης. Η ελαφρόπετρα (μικρές έως πο- λύ μικρές πέτρες πορώδεις) βρίσκεται τόσο στην επιφάνεια όσο και κά- τω από την επιφάνεια και σε αρκετό βάθος.

Το έδαφος της Σαντορίνης είναι αμμώδες, με πάχος στις περισσότερες περιοχές πάνω από 40 μέτρα, ηλικίας περίπου 3.600 ετών δεν επηρε- άζεται από τα μητρικά στρώματα, τα οποία αποτελούνται από ημικρυ- σταλλικούς ασβεστόλιθους και σχιστόλιθους. Η περιεκτικότητα σε μικ- ρές και μεγάλες πέτρες σιδηρομαγνησιακής σύστασης και ελαφρό- πετρας, διαμορφώνει το χαρακτήρα του εδάφους της Σαντορίνης. Οι ουσίες από αυτές τις πρώτες ύλες, εμπλουτίζουν το έδαφος με Ασβέστιο, Μαγνήσιο, Σίδηρο και έτσι αυξάνουν το G.E.C. (Εναλλακτική ικανότητα) δημιουργώντας εδάφη, με διαφορετική ικανότητα αποθή- κευσης νερού, που στην τοπική διάλεκτο έχουν ονόματα όπως: “ά- σπα”, “τσιγκρό”, “φουντάδο” κ.α.

Η οργανική ουσία των εδαφών της Σαντορίνης βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Σε αντίστοιχα επίπεδα βρίσκονται το Άζωτο, ο Φώσ- φορος και τα περισσότερα ιχνοστοιχεία. Η έλλειψη αργιλίου και η μεγάλη περιεκτικότητα σε άμμο (93-97%) δημιουργούν εχθρικό περι- βάλλον για το έντομο Fhyloxera. Αυτό το περιβάλλον έσωσε τον αμπε- λώνα του νησιού από την επιδημία της φιλοξήρας, η οποία εξαφάνισε τον περασμένο αιώνα τους αμπελώνες σε όλο τον κόσμο, εκτός ελάχιστων περιπτώσεων, στις οποίες ανήκει και η Σαντορίνη.

Ιστορία
Ο αμπελώνας της Σαντορίνης είναι πανάρχαιος, με πανάρχαιες ποικι- λίες. Τα ευρήματα που έχουν βρεθεί στις ανασκαφές της προϊστορικής πόλης του Ακρωτηρίου, όπως μας βεβαιώνει ο καθηγητής του Πανεπι- στημίου Αθηνών και προϊστάμενος των ανασκαφών στο Ακρωτήρι, ο κύριος Ντούμας, αποτελούν άμεσες μαρτυρίες για την καλλιέργεια στην Θήρα ( Σαντορίνη ), τουλάχιστον από τον 17ο αιώνα προ Χρι- στού. Ο προϊστορικός αυτός αμπελώνας, καταστράφηκε με τη μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου, γύρω στα 1.620 προ Χριστού.

Ο αμπελώνας στο νέο ηφαιστειακό έδαφος, ξαναδημιουργείται μαζί με την εκ νέου κατοίκηση του νησιού γύρω στα 1200π.Χ. Δεν είναι υπερ- βολή να χαρακτηρίσουμε τον αμπελώνα της Σαντορίνης, αμπελώνα “ηλικίας τριών χιλιάδων ετών”, δεδομένου ότι από τότε μέχρι σήμερα, καλλιεργείται χωρίς διακοπή, ενώ το αμπέλι και ο οίνος βρίσκονται εδώ και αιώνας στον πυρήνα της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτι- στικής ζωής του νησιού.

Τα κλήματα είναι αυτόρριζα (δεν καταστράφηκαν από την επιδημία της φυλοξήρας), ηλικίας πάνω από πενήντα ετών. Η ανανέωσή του από την αρχαιότητα μέχρι τις ημέρες μας, γίνεται με τον ίδιον τρόπο, που είναι, η τεχνική με “καταβολάδι”. Δηλαδή, στη θέση του κλήματος που πέθανε, τοποθετείται ένα κλαδί, το οποίο ο αμπελουργός το παίρνει α- πό το διπλανό κλήμα, αφού το βάλει πρώτα στο έδαφος, σε βάθος πε- ρίπου τριάντα εκατοστών.

Το νέο αυτό κλήμα, τα πρώτα χρόνια τρέφεται από τη “μητέρα αμπε- λιά” και μετά 3-5 χρόνια, το οποίο έχει κάνει δικές του ρίζες, αποκό- πτεται από το κλήμα στο οποίο ανήκει το κλαδί και έτσι δημιουργείται το νέο κλήμα. Βέβαια, για να εφαρμοστεί αυτή η μέθοδος ανανέωσης, θα πρέπει ο αμπελώνας να είναι αυτόρριζος και να μη κινδυνεύει από την επιδημία της φυλοξήρας.

Κλάδεμα
Η τεχνική του κλαδέματος είναι πανάρχαιη και μοναδική. Δημι- ουργήθηκε από τις εδαφο-κλιματολογικές συνθήκες του τόπου και τα καλλιεργητικά μέσα της εποχής. Το αμμώδες του εδάφους, οι πολύ ισ- χυροί άνεμοι την άνοιξη, εποχή που ανοίγουν οι νέοι βλαστοί, ο δυ- νατός ήλιος στη διάρκεια του καλοκαιριού, υπήρξαν ουσιαστικοί λόγοι που οδήγησαν στη δημιουργία του ιδιότυπου και μοναδικού κλαδέ- ματος του νησιού. Δύο τύποι κλαδέματος, παρεμφερείς του Γκιγιό, δη- μιουργήθηκαν.

Ο ένας τύπος, ονομάζεται “γυριστή”. Εφαρμόζεται στα μέρη με περισ- σότερο αέρα, που είναι και το μεγαλύτερο μέρος του αμπελώνα. Αυτό το κλάδεμα, συνίσταται σε 4 με 5 “αμολυτές” (το περσινό κλαδί με πε- ρίπου 8-10 μάτια) τις οποίες ο αμπελουργός, πλέκει μεταξύ τους, σχη- ματίζοντας ένα στεφάνι από παλιά και νέα κλαδιά. Το κλήμα κλαδε- μένο με αυτόν τον τρόπο, μοιάζει με καλάθι πλεγμένο με αμπελό- βεργες.

Ο άλλος τύπος κλαδέματος ονομάζεται “κουλούρι ή κλάδα”. Κι αυτό συνίσταται σε 4 με 5 “αμολυτές”. Από κάθε αμολυτή, ο αμπελουργός με πολύ τέχνη, (ώστε να μην σπάσει) σχηματίζει ένα μικρό κύκλο (κουλούρι) του οποίου το επίπεδο είναι περίπου κάθετο στο επίπεδο του εδάφους.

Ποικιλίες
Στη δεκαετία του 1980 καταγράφηκαν 53 ποικιλίες, λευκές και ερυ- θρές, πολλές από τις οποίες είναι πανάρχαιες.

Ασύρτικο
Το Ασύρτικο είναι η κυρίαρχη ποικιλία του αμπελώνα. Συναντάται σε ποσοστό 90% ανάμεσα στις λευκές ποικιλίες, ενώ όλες οι λευκές μαζί, καλύπτουν το 80% του αμπελώνα του νησιού. Είναι γηγενής ποικιλία, καλλιεργείται από την αρχαιότητα και είναι ποικιλία άριστα εγκλιμα- τισμένη στις δύσκολες συνθήκες του νησιού. Εκφράζει τη γη της Σαν-τορίνης με τη μεταλλικότητα, τη μεγάλη οξύτητα και την αυστηρή δομή που έχουν οι οίνοι από αυτή την ποικιλία. Είναι αρκετά χρόνια, που το ασύρτικο καλλιεργείται σε πολλά αμπελοτόπια της Ελλάδος.

Αϊδάνι
Το Αηδάνι είναι επίσης μια λευκή γηγενής ποικιλία του νησιού. Είναι αρωματική ποικιλία, με σχετικά χαμηλή οξύτητα. Παραδοσιακά χρη- σιμοποιούσαν το Αηδάνι στο vinsanto, για να συνεισφέρει στην αρω- ματική πολυπλοκότητα αυτού του σπουδαίου και ονομαστού γλυκού οίνου της Σαντορίνης. Σήμερα, το Αηδάνι μαζί με την επίσης πανάρ- χαιη αιγαιοπελαγίτικη ποικιλία το αθήρι, συμμετέχουν σε ποσοστό και οι δύο μαζί, το πολύ μέχρι 25%, στον οίνο με Ονομασία Προέλευσης “Σαντορίνη”, ενώ το άλλο τουλάχιστον 75% καλύπτει το ασύρτικο.

Μανδηλαριά
Η Μανδηλαριά είναι μια ερυθρή, επίσης πανάρχαιη ποικιλία, του Νοτίου Αιγαίου. Τη συναντάμε στη Ρόδο, την Κρήτη, την Πάρο και στη Σαν- τορίνη. Μαζί με τις άλλες ερυθρές ποικιλίες του νησιού, καλύπτει περί- που το 20% του αμπελώνα. Είναι ποικιλία ταννική, με πολλές χρωστι- κές ουσίες, ωριμάζει με δυσκολία, δίνοντας τις περισσότερες φορές μούστους με επιθετικές και άγουρες ταννίνες. Είναι επίσης ποικιλία με πολύ υψηλή οξύτητα. Λόγω ακριβώς της υψηλής της οξύτητας, η μαν- δηλαριά, παραδοσιακά, αλλά και σήμερα, δίνει τον λιαστό ερυθρό γλυ- κύ οίνο της Σαντορίνης. Πρόκειται για εξαιρετικό ερυθρό γλυκό οίνο, ο οποίος χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλή οξύτητα, η οποία συνδυάζε- ται θαυμάσια με τα πλούσια φυσικά ζάχαρα που έχει και την ταννική επίγευση που αφήνει στο τέλος.

Μαυροτράγανο
Ερυθρή γηγενής ποικιλία του νησιού, η οποία κόντευε να εξαφανιστεί. Είναι ζωηρή ποικιλία, με χοντρές βέργες, σκληρό ξύλο, μεγάλα φύλ- λα, με μικρή παραγωγή. Οι ρώγες είναι μικρές, με ερυθρό προς μαύρο χρώμα. Τα τσαμπιά είναι συνήθως μικρά προς μέτρια. Η φλούδα της ρώγας είναι παχιά, με ανθοκυάνες που σπάνε εύκολα, δίνοντας μού- στους με υψηλή ένταση χρώματος και με πολλές και υψηλής ποιότητας ταννίνες, με καλό βαθμό πολυμέρισης.

Τα τελευταία δέκα χρόνια, στα πλαίσια της αναδιάρθρωσης του αμπελώνα, η εταιρεία μας, αλλά και άλλα οινοποιεία του νησιού, έχει φυτέψει μέχρι σήμερα (χειμώνας του 2008) 8 εκτάρια, με αυτή την ποικιλία και βεβαίως, θεωρούμε ότι το οινοποιείο μας συμμετέχει πρω- ταγωνιστικά, στη διάσωση αυτής της σπάνιας και εξαιρετικής γηγενούς ποικιλίας, του σαντορινιού αμπελώνα.

Ο ερυθρός οίνος που δίνει το μαυροτράγανο είναι οίνος πλούσιος σε ευγενικές ταννίνες, με ιδιαίτερο και πλούσιο άρωμα, με γεμάτο και με δομή στόμα, που αφήνει μακριά επίγευση. Από τα μέχρι σήμερα αποτε- λέσματα, πρόκειται για ποικιλία που δίνει οίνους υψηλής ποιότητας, με προσωπικότητα και με μεγάλο χρόνο παλαίωσης.

Κλίμα
Το κλίμα χαρακτηρίζεται ως μεσογειακό, με ήπιους χειμώνες και δρο- σερά καλοκαίρια, λόγω των δυνατών βοριάδων που πνέουν το καλο- καίρι, των οποίων η διάρκεια μπορεί να κρατήσει και ένα μήνα. Τα κλήματα ανακουφίζονται με τη δροσιά που φέρνει η θάλασσα. Οι βρο- χοπτώσεις ανέρχονται σε 350 χιλιοστά βροχής, κατά μέσον όρο και η μέση μηνιαία θερμοκρασία είναι 16,5ο C.

Το καλοκαίρι, τις περισσότερες νύχτες, λόγω της υψηλής θερμοκρα- σίας της ημέρας και της υγρασίες που δίνει η θάλασσα και κυρίως η θάλασσα της καλδέρας, πέφτει στην επιφάνεια του εδάφους και στα φύλλα της “αμπελιάς” μια ιδιότυπη βροχή που οι ντόπιοι την ονομά- ζουν “πούσι” ανακουφίζοντας τα κλήματα από τις υψηλές θερμοκρα- σίες της ημέρας. Η γνωστή ψύχρα τις νύχτες, τους θερινούς μήνες -υπεύθυνη της μεγάλης διαφοράς της θερμοκρασίας που δημιουργείται τη μέρα με τη νύχτα- βοηθάει στην υψηλή ποιότητα των οίνων της Σαντορίνης.

Αμπελώνες Μουσείο
Το ιδιαίτερο έδαφος της Σαντορίνης που προστάτεψε τον αμπελώνα από την επιδημία της φυλοξήρας, με συνέπεια τα κλήματα να είναι από τα λιγοστά αυτόρριζα μέσα στον παγκόσμιο αμπελώνα, η ηλικία του αμπελώνα που είναι πάνω από 3.000 ετών, η ηλικία των κλημάτων που είναι πάνω από πενήντα ετών, το μοναδικό κλάδεμα καθώς και οι μοναδικές πανάρχαιες ποικιλίες, καθιστούν όλα τα παραπάνω, τον αμ- πελώνα της Σαντορίνης, έναν αμπελώνα ιστορικό, ένα αμπελώνα Μου- σείο. Ο αμπελώνας αυτός πέρα από την ιστορική του διάσταση, είναι έ- νας αμπελώνας που σήμερα δίνει κρασιά μοναδικά, κρασιά υψηλής ποιότητας, τα οποία παλαιώνοντας, εκφράζουν αυτή την ιδιαίτερη γη της Σαντορίνης, αυτό το μοναδικό terroir, που είναι ο σαντορινιός αμ- πελώνας.